Wszystkie miejsca, które warto zobaczyć na Bali EN Wczytuję mapę…
Zlewisko dwóch rzek, w którym narodził się Ubud
Campuhan Ridge, Ubud
Po zachodniej stronie Ubud łączą się rzeki Wos Tengen i Wos Kiwi. Balijczycy wierzą, że tam, gdzie dwa kanały wodne zlewają się w jedną całość, gromadzi się pozytywna, duchowa energia. W tym ustronnym miejscu zakonnicy hinduistyczni założyli w IX wieku uzdrowisko, któremu nadano nazwę Ubud – od słowa „ubad”, czyli lekarstwo.
Dziś grzbiet Campuhan to najprzyjemniejszy spacer w okolicy: kamienna ścieżka biegnie grzbietem wzgórza między dwiema dolinami, wśród traw alang-alang i z widokiem na świątynię Pura Gunung Lebah u zbiegu rzek.
Rezydencja rodziny królewskiej Ubud z XVII wieku
Puri Saren Agung, Ubud
W samym centrum Ubud stoi wzorcowa rezydencja rodziny królewskiej z XVII wieku. Pałac pamięta czasy świetności z okresu przedkolonialnego i do dziś pełni funkcje reprezentacyjne – mieszka tu potomstwo dawnych władców.
To dzięki książętom z tego dworu niecałe sto lat temu wydarzyła się na Bali rewolucja kulturalna: zaproszeni artyści z Europy (m.in. Walter Spies) otworzyli wyspę na świat i sprawili, że Bali zaczęto postrzegać jako prawdziwy Eden.
Najsłynniejszy krajobraz Bali – zielone, wyrzeźbione tarasy i huśtawki nad przepaścią
Tegallalang Rice Terrace
Tegallalang słynie ze stromo opadających, „wyrzeźbionych” tarasów ryżowych, mieniących się niezwykłymi odcieniami zieleni. Opierają się na starym systemie nawadniania i balijskiej wspólnocie rolniczej subak, która od tysiąca lat dzieli wodę sprawiedliwie między poletka.
Chętni (i odważni) mogą poszukać adrenaliny na huśtawkach swing albo zawisnąć wysoko na tyrolce zipline nad tarasami, w niezwykle zielonym otoczeniu.
Panorama czynnego wulkanu i jeziora z krawędzi prehistorycznej kaldery
Penelokan, Geopark Batur
Górska kraina Kintamani leży na wysokości 1400 m n.p.m. i okala potężną dolinę z czynnym wulkanem Batur w jej środku. Kaldera uformowała się przed 30 tysiącami lat; dziś to Geopark UNESCO. Czarne pola lawy ciągnące się po stokach świadczą o aktywności wulkanu – ostatnia większa erupcja miała miejsce w 2000 roku.
Z tarasów restauracji na krawędzi kaldery (Penelokan znaczy „miejsce patrzenia”) roztacza się panorama masywu Batur, jeziora Batur i wznoszącego się za nim Abangu. Tu zwykle zatrzymujemy się na obiad z widokiem.
Lekcja botaniki: goździki, kakao, wanilia i najdroższa kawa świata
Agro-tourism, Tegallalang–Tampaksiring
W ogrodzie tropikalnym odbywa się krótka lekcja botaniki o przyprawach i owocach: goździkach, cynamonie, kakao, kawie, ananasach, chlebowcu, mangostanie, salaku i wanilii – wszystkie rosną na wyciągnięcie ręki.
Gospodarze zapraszają na degustację kilkunastu odmian herbaty i kawy, w tym słynnej kawy luwak, odzyskiwanej z odchodów cywety azjatyckiej, czyli łaskuna. To jedna z najdroższych kaw świata – filiżanka kosztuje tyle, co obiad.
Lokalizacja pinezki jest przybliżona.
Święte źródło z X wieku, w którym Balijczycy odprawiają rytualne kąpiele
Tampaksiring
W wiosce Tampaksiring znajduje się Pura Tirta Empul – świątynia wpisana na listę UNESCO, założona w X wieku w miejscu bicia świętego źródła. Woda jest najważniejszym środkiem stosowanym w hinduizmie balijskim, który sam określa się jako „agama tirta” – religia wody.
Mieszkańcy wyspy przybywają z najdalszych jej zakątków, by zażyć kąpieli rytualnych pod trzynastoma wylotami wody i pobrać ją do domowych ceremonii. Turyści mogą dołączyć – z szacunkiem i w odpowiednim stroju.
Najstarszy zabytek Bali: grobowce królewskie wykute w skale w XI wieku
Candi Tebing Gunung Kawi
Candi Tebing Gunung Kawi to najstarszy zabytek archeologiczny Bali, pochodzący z XI wieku i objęty patronatem UNESCO. Do kompleksu grobowców leżącego w wąwozie świętej rzeki Pakerisan, wśród pól ryżowych, prowadzi ścieżka licząca prawie 300 schodów.
Stojące naprzeciwko siebie klify kryją wykute w litej skale posągi candi, poświęcone jednemu z dawnych władców Bali oraz jego czterem żonom i czterem konkubinom. Cisza, szum rzeki i późne światło robią tu ogromne wrażenie.
Kameralny rezerwat z makakami i drzewami pala wysokimi na 40 metrów
Mandala Suci Wenara Wana, Bukit Sari
Święte sanktuarium małpiego gaju Bukit Sari zamieszkują długoogonowe makaki, a porastają je potężne drzewa z gatunku pala, sięgające 40 metrów. Na obszarze rezerwatu leżą cztery świątynie, z których najstarsza – Pura Puncak Sari – pochodzi z XVII wieku.
Przed wejściem stoi imponujący pomnik Kumbakarny, brata króla demonów Rawany z epopei Ramayana. Małpy zajmują szczególne miejsce w wierzeniach hinduistycznych – pojawiają się w literaturze, tańcach i rzeźbach, dlatego Balijczycy oddają im należny szacunek.
Najpotężniejsza kaskada Bali – 50 metrów wody, 500 schodów przez dżunglę
Air Terjun Nungnung
Jadąc na północ krajobraz zmienia się z płaskich pól ryżowych w wyżynny, górski i bujnie porośnięty lasem deszczowym. Po drodze do położonego z dala od utartych szlaków wodospadu mijamy kakaowce, bananowce, kawowce, goździkowce, cynamonowce, duriany i chlebowce.
Po pokonaniu kilkuset schodów przez dżunglę wszelkie oznaki zmęczenia ustępują, gdy słychać niesamowity huk wody. Potężna kaskada opada z kilkudziesięciu metrów do otoczonego skałami zagłębienia, w którym chętni mogą zażyć kąpieli. Nungnung niesie największe masy wody spośród balijskich wodospadów.
Świątynia „matka” na jeziorze – ikona Bali z banknotu 50 000 rupii
Bedugul, jezioro Bratan
Bocznymi drogami przez góry dociera się do krainy wielkich jezior, części geologicznej kaldery Catur. Rekreacyjne miasteczko Bedugul leży nad jeziorem Bratan, które wypełnia krater wygasłego wulkanu.
Przy brzegu stoi Pura Ulun Danu Bratan – świątynia „matka” dla wszystkich obiektów świątynnych Bali poświęconych rolnictwu i bogini wód Dewi Danu. Wielopoziomowe meru odbijające się w jeziorze uważa się za jedną z najbardziej rozpoznawalnych ikon wyspy.
Największy spichlerz Bali – kilometry tarasów z listy UNESCO
Jatiluwih, regencja Tabanan
Mało uczęszczane, często wyboiste dróżki prowadzą w głąb wyspy, gdzie w oczy rzucają się tradycyjne struktury domowe, wioski i kapliczki. Docierają do największej krainy pól ryżowych na Bali – Jatiluwih w regencji Tabanan, gdzie chłodne górskie powietrze miesza się z ciepłą morską bryzą.
Niezwykle rozległe i intensywne kolorystycznie połacie tarasów ciągną się kilometrami od stoków w kierunku wybrzeża. Obszar ten, jako manifestujący filozofię Tri Hita Karana (harmonii ludzi, natury i bogów), wpisano w 2012 roku na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do wyboru jest kilka malowniczych ścieżek spacerowych.
„Piękny ogród” królestwa Mengwi – rząd meru odbity w fosie
Mengwi
Taman Ayun dosłownie oznacza „piękny ogród”. Świątynia z XVII wieku otoczona jest dwiema fosami, a dzięki wyraźnemu podziałowi na trzy dziedzińce idealnie odwzorowuje hinduistyczny wszechświat.
Wewnętrzna strefa słynie z fantastycznie zestawionych w rzędzie wielopoziomowych wieżyczek meru, które dla dawnych władców królestwa Mengwi stanowiły „zdalną reprezentację” najważniejszych sanktuariów Bali. Pod wieczór obiekt UNESCO praktycznie świeci pustkami.
Prawdziwy bazar artystyczny, gdzie prawie nie uświadczysz turystów
Sukawati Art Market
Założony w latach 80. lokalny bazar artystyczny, gdzie zaopatrują się sami Balijczycy. Rzeźbione figurki drewniane, ramy, rękodzieło, obrazy, olejki do aromaterapii, sarongi i tkaniny – wszystko taniej niż w Ubud.
Opcjonalny pierwszy przystanek szlaku #3, idealny na pamiątki bez turystycznej marży.
Brodzenie rzeką przez dziki kanion do ukrytej kaskady
Air Terjun Krisik
Kameralny wodospad ukryty przed tłumami, zarządzany przez gościnną wioskę. Uczestnicy dostają bambusowe kijki do brodzenia w płytkiej rzece, która przepływa przez wydrążony naturalnie kanion.
Przejście tego dzikiego odcinka to przygoda sama w sobie, a na jego końcu czeka urokliwa kaskada z oczkiem wodnym, gdzie chętni mogą zażyć orzeźwiającej kąpieli.
Sanktuarium z XI wieku przy jaskini, z której sklepienia zwisają tysiące nietoperzy
Jaskinia nietoperzy, Pesinggahan
Pura Goa Lawah założono w XI wieku przy tajemniczej jaskini opanowanej przez niezliczoną ilość nietoperzy, gęsto wiszących na jej górnym sklepieniu. Ten niepozorny obiekt należy do panteonu Sad Kahyangan – sześciu „miejsc Boga”, tworzących symboliczny pancerz ochronny dla Bali.
Świątynia manifestuje kult mitycznego węża Basuki; według legendy jaskinia ciągnie się pod ziemią aż do Besakih u stóp Agungu. Bardzo często trafia się tu na ceremonie – to jedno z najważniejszych miejsc rytuałów pogrzebowych.
Wzgórza nad rajską plażą, z widokiem na Nusa Penida i granicę kontynentów
Bukit Asah, Bugbug
Z ustronnych wzgórz Bukit Asah roztacza się widok na wspaniałą Virgin Beach (Pasir Putih), panoramę niedalekiej Nusa Penida, a przy dobrej widoczności nawet na kontury Lomboku – następnej wyspy archipelagu.
To przyrodnicza granica kontynentów: przez cieśninę Lombok biegnie słynna Linia Wallace’a, oddzielająca faunę Azji Południowo-Wschodniej od Oceanii. Po jednej stronie tygrysy i słonie, po drugiej kangury i kakadu.
„Ogród wiecznej szczęśliwości” – baseny, mostki i architektura trzech kultur
Taman Ujung Sukasada
Taman Ujung Sukasada, własność rodziny królewskiej z regencji Karangasem, łączy bogatą historię, piękne elementy wodne i zachwycającą architekturę o wyraźnych akcentach balijskich, chińskich i holenderskich.
Rozległy kompleks z 1919 roku składa się z zadbanych ogrodów i pływających struktur połączonych arkadowymi mostkami. Ze wzgórza za pałacem widać ocean i wulkan Agung jednocześnie.
Labirynt basenów, fontann i kamiennych rzeźb ku czci świętej wody
Taman Tirta Gangga, Ababi
Zespół pałacowy Tirta Gangga to fascynujący labirynt basenów, fontann z kamiennymi rzeźbami i statuami, otoczony bujnymi ogrodami. Nazwa łączy „tirta” – wodę w języku wysokobalijskim – z „gangga”, odniesieniem do świętego Gangesu.
Zbudowany w 1946 roku przez ostatniego radżę Karangasem, wraz z bliźniaczym Taman Ujung składa hołd wodzie jako głównemu środkowi hinduizmu balijskiego. Ośmiokątne kamienie w stawie z karpiami koi to najsłynniejsze zdjęcie z całego wschodu Bali.
Rozszczepiona brama z wulkanem Agung pośrodku – najsłynniejszy kadr Indonezji
Pura Penataran Agung Lempuyang
Po pokonaniu licznych serpentyn na zboczach Gunung Seraya następuje krótkie podejście do Pura Penataran Agung Lempuyang – kolejnego elementu układanki głównych sanktuariów tworzących symboliczną różę wiatrów Bali. Na balijskim kompasie wschód oznaczony jest kolorem białym, dlatego świątynię zbudowano z jasnego wapienia.
Największą atrakcją jest rozszczepiona brama candi bentar, okrzyknięta „wrotami do nieba” – z iluzją przepaści i symetrycznego odbicia (które w rzeczywistości robi się z lusterka pod telefonem). Między połówkami bramy wyłania się strzelista sylwetka Agungu, mitologicznej siedziby bogów. Widziana ze szczytu schodów o zachodzie słońca wieńczy dzień mocnym akcentem.
„Ziemia w morzu” – świątynia na skale, strażniczka Bali od strony oceanu
Beraban, Tabanan
Pura Tanah Lot to jedna z geograficznych ikon Bali, przepięknie usytuowana na skale, z nazwą tłumaczoną jako „ziemia w morzu”. Obiekt zapewnia spirytualną obronę wyspy od strony oceanu – założył go w XVI wieku zakonnik Dang Hyang Nirartha, słynny z duchowych podróży w okresie renesansu hinduizmu na Bali.
Podczas przypływu świątynia jest niedostępna o suchej stopie; przy odpływie można podejść do groty u podnóża skały, gdzie kapłani błogosławią wodą ze słodkiego źródła bijącego pośrodku morza.
Memoriał ofiar zamachów z 2002 roku w sercu dawnej mekki backpackerów
Bali Bombing Memorial, Legian
Kuta, niegdyś wioska rybacka i siedziba największego targu niewolników, od lat 70. XX wieku stała się pierwszoplanową mekką masowej turystyki, przyciągając hippisów i backpackerów.
Największa współczesna tragedia Bali rozegrała się tu w październiku 2002 roku, gdy terroryści wysadzili w powietrze dwa kluby nocne w dzielnicy rozrywki, zabijając 202 osoby z 21 krajów. Kamienny memoriał z nazwiskami ofiar stoi w miejscu dawnego Paddy’s Pub.
Mokry targ z porannymi połowami tuż pod pasem startowym lotniska
Pasar Ikan Kedonganan, zatoka Jimbaran
Kedonganan leży poniżej lotniska Ngurah Rai przy zatoce Jimbaran i słynie z mokrego targu rybnego. Zwozi się tu połowy różnej maści świeżych ryb i owoców morza, które następnie trafiają na stoły pobliskich restauracji jako dania obiadowe i kolacyjne.
Najlepszy patent: kup rybę na targu i zanieś ją do sąsiedniego warungu, gdzie ugrillują ją na łupinach kokosa za kilkanaście tysięcy rupii.
122-metrowy pomnik boga Wisznu na orle Garudzie – najwyższy na wyspie
GWK Cultural Park, Ungasan
Na wapiennym płaskowyżu Bukit Peninsula – jałowym, przechodzącym z łagodnych wzniesień w strome klify – działa park kultury balijskiej Garuda Wisnu Kencana z monstrualnym pomnikiem wysokim na 122 metry.
Monument zestawia dwie kluczowe postacie mitologiczne: boga Wisznu, członka świętej triady hinduizmu, oraz Garudę – jego wehikuł i zarazem godło Republiki Indonezji. Ukończony w 2018 roku po 28 latach budowy, jest jedną z najwyższych statui świata.
Najpiękniejsze zachody słońca na Bali z krawędzi wapiennego urwiska
Karang Boma Cliff, Pecatu
Krótki przystanek przy klifach Karang Boma, skąd z najbardziej wypiętrzonych urwisk można z zapartym tchem podziwiać najładniejsze na Bali zachody słońca i bezkresny półkrąg oceanu.
Przy dobrej widoczności na horyzoncie widać kontury wulkanów na Jawie. Krawędź nie ma barierek – miejsce jest surowe, dzikie i dlatego tak fotogeniczne.
Pagoda na skraju 70-metrowej przepaści i hipnotyczny taniec ognia o zachodzie
Pura Luhur Ulu Watu, Pecatu
Uluwatu – po balijsku „kamienne odludzie” – to najbardziej wysunięty cypel Bali, odpowiednik bieguna. Pura Luhur Ulu Watu stanowi jedno z najważniejszych sanktuariów panteonu Sad Kahyangan i element balijskiego kompasu tworzącego duchowy pancerz obronny wokół wyspy. Maleńka trzypoziomowa pagoda stoi prężnie na skraju przepaści opadającej 70 metrów do oceanu.
W dramatycznej scenerii „końca świata” odbywa się co wieczór Kecak – najsłynniejszy balijski taniec. Postacie i scenariusz wywodzą się z epopei Ramayana. Kilkudziesięciu półnagich tancerzy, jak w transie, przy genialnie zsynchronizowanej choreografii, bez muzyki – jedynie z rytmicznym skandowaniem „cak cak cak”.
Start szybkich promów na Nusa Penida, Lembongan i Gili
Pelabuhan Sanur
Z nowego portu w Sanur odpływają szybkie promy pasażerskie (speedboaty) na Nusa Penida – rejs do głównej przystani trwa około 45 minut. Stąd też płynie się na Nusa Lembongan i na wyspy Gili.
Spokojna, „stara” kurortowa dzielnica Bali: szeroka plaża, płytka laguna, wschody słońca nad Nusa Penida i najbardziej rodzinna atmosfera na południu.
Świątynia w ogromnej jaskini, do której wchodzi się przez szczelinę na czworaka
Pidada, Suana, Nusa Penida
Niezwykły obiekt świątynny położony w jaskini, która od czasów neolitu służyła do medytacji i zajęć duchowych. Wejście do ogromnej pieczary, ozdobionej stalaktytami i stalagmitami, następuje przez przeczołganie się króciutkim tunelem.
Wnętrze groty może pomieścić nawet 5000 wiernych podczas ceremonii. W głębi stoją ołtarze hinduistyczne i buddyjska kapliczka bogini Kwan Im – rzadki przykład współistnienia religii pod jednym sklepieniem.
Zaciszna półkolista zatoka naprzeciw skalistej wysepki o bajkowym kształcie
Atuh Beach, Pejukutan
Chyba najlepsza z ustronnych plaż Nusa Penida. Półkolisty pasek piasku zagnieżdżony w urokliwej zatoczce leży naprzeciw skalistej wysepki o zadziwiających kształtach, przypominającej łuk i żagiel.
Na plażę prowadzą strome schody wykute w klifie; na dole kilka warungów z leżakami, kokosami i grillem – można zostać na długo.
Turkusowa zatoka z wapiennymi „diamentami” i schodami wykutymi w skale
Pantai Diamond, Pejukutan
Po przeciwnej stronie wzgórza od Atuh kryje się ikoniczna Diamond Beach, szczycąca się oszałamiającymi turkusowymi wodami, majestatycznymi klifami i skałami wapiennymi o wyglądzie diamentów – widoki dosłownie jak z pocztówki.
Kiedyś nieosiągalna z lądu, dziś dostępna dzięki zygzakującym schodom wykutym w skale, na których wielokrotnie się przystaje, żeby uchwycić piękne momenty na zdjęciach. Od góry, z platformy widokowej, widać ją w całości.
Bajkowa chatka nad przepaścią i panorama tysiąca wysp
Rumah Pohon Molenteng
Instagramowy „wynalazek” – słynny domek na drzewie oferujący kolejną dawkę panoramicznych wrażeń. Chatka jest popularna wśród turystów, którzy w odmierzanym budzikiem czasie pozują na jej schodach i ganku.
Miłośnicy natury mogą wyjść na sąsiednią platformę widokową Kepulauan Seribu, z panoramą „tysiąca wysp”: surowe klify, rozsiane po morzu skaliste wysepki i zatoczki w kolorze szmaragdu. Takie miejsce pozwala zatrzymać się w czasie, z dala od tłumów.
Najbardziej ikoniczny widok Indonezji – klif w kształcie dinozaura nad ukrytą plażą
Kelingking Beach, Bunga Mekar
Klify Kelingking to topowy hit wyprawy na Nusa Penida, z zapierającymi dech dramatycznymi krajobrazami. Najbardziej rzucająca się w oczy formacja skalna przypomina korpus dinozaura T-Rex, tworząc unikalny drugi plan do fotografii.
Patrząc w dół przepaści widać ukrytą plażę z przejrzystą wodą i pasmem nieskazitelnie białego piasku, na którą napiera skłębione, napędzane zdradzieckimi prądami morze. Z „siodła dinozaura” aż do plaży poprowadzono stromą, karkołomną ścieżkę dla poszukiwaczy przygód.
„Przełamane morze” – naturalny łuk skalny nad lazurową niecką
Pasir Uwug, Bunga Mekar
Pasir Uwug, czyli Broken Beach, to wyjątkowy fenomen geologiczny: w wyniku zapadnięcia się ściany klifu powstał mostowy łuk skalny, przez który wody oceanu przepływają do bajecznie wyglądającej, okrągłej niecki.
Wokół krawędzi biegnie ścieżka, z której zatokę ogląda się z każdej strony. Do wody nie ma zejścia – to miejsce do podziwiania. Przy odrobinie szczęścia w niecce pływają manty.
Naturalny basen w skałach na granicy oceanu z lądem
Bunga Mekar, Nusa Penida
Zachwycający, wciśnięty między skały „basen”, sprawiający optyczne złudzenie bezpośredniego przechodzenia w ocean. Szmaragdowe odcienie i krystaliczna woda oddają fantazję tego sekretnego zagłębienia.
Podczas przypływu do oczka wodnego potrafią wedrzeć się wzburzone fale, które strzelają rozpryskami na wszystkie strony – wtedy kąpiel jest śmiertelnie niebezpieczna. Przy odpływie i spokojnym morzu basen jest gładki jak lustro. Stąd zwykle wraca się do przystani i promem na Bali.
Długa piaszczysta plaża, gdzie Bali uczy się surfować
Pantai Kuta
Kilometry łagodnego piasku i długie, wybaczające fale – dlatego to tu odbywa się większość lekcji surfingu dla początkujących (od ~20 EUR z deską). Głośno, tłoczno i bardzo bali-turystycznie, ale zachody słońca są tu naprawdę dobre.
Beach cluby, butiki i najlepsze restauracje południa
Elegancka sąsiadka Kuty: kluby plażowe (Potato Head, Ku De Ta), sklepy projektantów, spa i kuchnie z całego świata. Dobra baza dla tych, którzy chcą mieć wszystko pod ręką.
Stolica cyfrowych nomadów, surferów i kawiarni z awokado
Dawna wioska ryżowa, dziś najgorętszy adres wyspy: coworkingi, kawiarnie, surf spoty Batu Bolong i Echo Beach oraz legendarne korki na jednopasmowych uliczkach. Tu mieszka znaczna część polskiej społeczności na Bali.
Grillowane owoce morza przy stolikach wbitych w piasek
Teluk Jimbaran
Zatoka pod lotniskiem, gdzie dziesiątki restauracji ustawiają stoliki na piasku. Klasyk: świeże owoce morza z targu w Kedonganan, grillowane na łupinach kokosa, z widokiem na lądujące samoloty i zachód słońca.
Enklawa hoteli 5* ze spokojnym, osłoniętym morzem
Zaplanowany kurort z hotelami sieciowymi, szerokimi alejami i plażą chronioną przez rafę – najspokojniejsza woda na południu, idealna dla rodzin. Bardzo bezpiecznie, bardzo wygodnie, mało „prawdziwego Bali”.
Skutery wodne, parasailing, banan wodny i spacer po dnie morza
Półwysep z najspokojniejszą laguną Bali, gdzie skupiły się wszystkie atrakcje wodne: skutery (~25 EUR), parasailing (~30 EUR), banan wodny (~15 EUR/os.) oraz sea walker – spacer po dnie w hełmie z dopływem powietrza (~50 EUR), bez kursu nurkowego.
Pięć religii na jednym wzgórzu – symbol indonezyjskiej tolerancji
Kompleks z 1997 roku, gdzie ramię w ramię stoją meczet, kościół katolicki, kościół protestancki, świątynia buddyjska i hinduistyczna pura. Żywy przykład państwowej filozofii Pancasila – jedności w różnorodności.
Droga wykuta w białym klifie prowadzi na najczystszą plażę Bukitu
Pantai Melasti, Ungasan
Serpentyna wycięta w wapiennej ścianie zjeżdża do szerokiej, białej plaży z turkusową, spokojną wodą przy odpływie. Miejsce ceremonii Melasti przed Nyepi, z beach clubami na klifie.
Posągi pięciu braci Pandawów strzegą zjazdu na plażę
Pantai Pandawa, Kutuh
Wjazd między gigantycznymi wapiennymi ścianami z wykutymi posągami bohaterów Mahabharaty. Na dole długa, szeroka plaża z leżakami, kajakami i spokojną wodą za rafą – ulubiona plaża lokalnych rodzin.
Mała plaża ze szczeliny w skale, słynna z filmu „Jedz, módl się, kochaj”
Pantai Labuan Sait
Do plaży schodzi się wąską szczeliną w klifie. Mały, urokliwy kawałek piasku z turkusową wodą i słynną falą, na której odbywają się zawody surfingowe. Bywa bardzo tłoczno – im wcześniej, tym lepiej.
Klifowe schody, warungi zawieszone nad falami i surferski luz
Plaża pod klifem, do której prowadzą setki schodów między chatkami i warungami. Świetna fala dla zaawansowanych surferów, przy odpływie baseny do pływania, wieczorem grillowane ryby na piasku.
Długa dzika plaża i klif z panoramą na całą zatokę
Kilometr złotego piasku z długą falą dla surferów i prostymi warungami. Z klifu po lewej stronie roztacza się jeden z najlepszych widoków południa – szczególnie o zachodzie słońca.
Jaskinie, przesmyki i legendarna fala Uluwatu
Pantai Suluban, Uluwatu
Plaża pod klifem Uluwatu, do której wchodzi się przez tunele w skale. Przy odpływie odsłaniają się jaskinie i baseny; na horyzoncie zawodowcy surfują jedną z najsłynniejszych fal świata. Bary na klifie (Single Fin) to kultowe miejsce na niedzielny zachód słońca.
Tandemowy lot nad klifami południowego Bali
Timbis Paragliding, Nusa Dua
Wiatr znad oceanu uderza w klify i unosi paralotnie na długie loty wzdłuż wybrzeża. Lot tandemowy z instruktorem trwa 15–30 minut; nad Timbis lub – po drugiej stronie półwyspu – nad Nyang Nyang.
Brama na Bali – pas startowy wchodzi w morze
Bandara I Gusti Ngurah Rai
Międzynarodowe lotnisko na wąskim przesmyku między Kutą a Jimbaranem. Transfer z lotniska do hotelu to pierwszy moment, w którym można stracić pieniądze – lub zaoszczędzić dzięki sprawdzonemu kierowcy.
Spokojna laguna, promenada i wschody słońca nad Nusa Penida
Najstarszy kurort Bali, wybrany przez rodziny i tych, którzy nie lubią zgiełku. Pięciokilometrowa promenada wzdłuż plaży, płytka woda za rafą i port, z którego odpływają promy na wyspy.
Stolica wyspy – targi, muzeum i prawdziwe balijskie miasto
Chaotyczna, gorąca, autentyczna. Warto tu wpaść na Pasar Badung (największy targ Bali), do Muzeum Bali przy placu Puputan i na uliczne jedzenie wieczorem. Prawie żadnych turystów.
Święty las w środku Ubud z 1200 makakami i trzema świątyniami
Mandala Suci Wenara Wana, Padangtegal
Rezerwat z omszałymi posągami, mostem nad wąwozem i trzema świątyniami z XIV wieku, wśród których żyje ponad tysiąc długoogonowych makaków. Piękny, ale tłoczny – to najczęściej odwiedzane miejsce w Ubud.
Sarongi, koszyki i rzeźby naprzeciwko pałacu królewskiego
Pasar Seni Ubud
Targ pamiątek w sercu Ubud – od koszy z trawy ata po obrazy i olejki. Ceny wyższe niż w Sukawati, ale wybór ogromny. Rano w podziemiach działa targ spożywczy dla mieszkańców.
Wejście do jaskini przez paszczę demona z IX wieku
Bedulu
Sanktuarium z IX wieku: jaskinia medytacyjna, do której wchodzi się przez wyrzeźbioną w skale paszczę, baseny kąpielowe z posągami nimf odkryte dopiero w 1954 roku i buddyjskie relikty w wąwozie poniżej – ślad czasów, gdy obie religie żyły tu obok siebie.
Najbliższy Ubud i najbardziej oblegany wodospad wyspy
Air Terjun Tegenungan, Kemenuh
Szeroka, potężna kaskada 15 minut od Ubud – dlatego oblegana. Kąpiel w basenie poniżej jest dozwolona, gdy przepływ jest umiarkowany. Warto dojść do góry, na krawędź wodospadu, do warungów z widokiem.
Pojedyncza kurtyna wody w zielonym amfiteatrze – i bezpieczna kąpiel
Air Terjun Tibumana, Bangli
Jeden z najładniejszych wodospadów do kąpieli: krótkie, łatwe zejście, okrągły basen i wysoka, wąska kurtyna wody w otoczeniu paproci. Rzadko tłoczno.
Woda spływająca po schodkowej skale – ulubieniec fotografów
Air Terjun Kanto Lampo, Beng
Nietypowy wodospad: woda rozlewa się szerokim wachlarzem po stopniach skały, na których można stanąć do zdjęcia. Płytko, bezpiecznie, blisko Ubud – i dlatego popularne wśród lokalnych fotografów.
Dwie godziny w wąwozie dżungli, wodospady i płaskorzeźby w skałach
Sungai Ayung, Payangan
Spływ pontonowy klasy II–III przez 10-kilometrowy wąwóz rzeki Ayung – najpopularniejszy rafting na Bali. Po drodze wodospady spadające wprost do rzeki i płaskorzeźby Ramayany wykute w ścianie kanionu. Dla każdego poziomu, od 7 lat.
Uratowane słonie sumatrzańskie w wiosce Taro
Mason Elephant Park, Taro
Sanktuarium słoni sumatrzańskich ocalonych z wylesionej Sumatry. Karmienie, kąpiel i spacer ze słoniami w lesie – w parku, który pierwszy na Bali odszedł od pokazów cyrkowych.
Srebro i złoto od pokoleń – zrób własny pierścionek
Wieś, w której od stuleci pracują balijscy złotnicy. Setki warsztatów i galerii, a dla chętnych kilkugodzinne zajęcia, podczas których od projektu po polerowanie robisz własną biżuterię ze srebra.
Stolica balijskiej rzeźby w drewnie
Wioska rzeźbiarzy, gdzie w przydomowych warsztatach powstają maski, posągi i meble z drewna tekowego, hebanu i sandałowca. Można patrzeć, jak powstają – i zamówić coś z wysyłką do Polski.
Świątynia z 1022 roku i wioska słynnej szkoły malarstwa
Jedna z najstarszych świątyń wiejskich Bali, bogato rzeźbiona, rzadko odwiedzana. Batuan to też kolebka „stylu Batuan” w malarstwie – gęstych, czarno-białych scen z życia wsi, wystawianych w galeriach przy głównej drodze.
Wschód słońca nad kalderą – jeepem, bo trek bywa niebezpieczny
Gunung Batur
Czynny wulkan w środku kaldery, cel najsłynniejszego wschodu słońca na Bali. Uwaga: trekking na szczyt kontrolują lokalne grupy, które zdarzało się, że działały agresywnie wobec turystów bez „ich” przewodnika – dlatego nie organizujemy treku. Bezpieczna alternatywa: wyprawa jeepem 4x4 na punkt widokowy o wschodzie, z postojem przy gorących źródłach.
Baseny z wulkaniczną wodą na brzegu jeziora Batur
Toya Devasya, Batur
Naturalne, ciepłe źródła (ok. 38°C) ujęte w baseny nad samym jeziorem, z widokiem na wulkan Abang. Idealne po wschodzie słońca na Baturze, gdy zmarznięte ciało prosi o ciepło.
Najczystsza wieś Indonezji – jedna ulica, jednakowe bramy, bambusowy las
Desa Adat Penglipuran, Bangli
Tradycyjna wieś zachowana w układzie z czasów przedkolonialnych: brukowana główna aleja, identyczne bramy domostw z obu stron, a za nimi bambusowy las. Bez samochodów, bez śmieci, z gospodarzami zapraszającymi na kawę i loloh, napój ziołowy.
Wodospad w jaskini, do której z góry wpadają promienie słońca
Air Terjun Tukad Cepung, Tembuku
Krótki spacer korytem rzeki prowadzi do kaskady spadającej do skalnej komnaty otwartej od góry. Późnym rankiem do środka wpadają snopy światła – najsłynniejsze zdjęcie w tej części Bali.
Rozszczepiona brama we mgle – sławna dzięki Instagramowi
Handara Golf Resort, Bedugul
Wjazd do pola golfowego, którego brama candi bentar na tle zamglonych gór stała się jednym z najbardziej fotografowanych miejsc Bali. Zdjęcie robi się z drogi, w kolejce.
Gniazda, huśtawki i „łódki” nad bliźniaczymi jeziorami Buyan i Tamblingan
Wzdłuż drogi nad jeziorami ciągną się punkty widokowe z instalacjami do zdjęć: bambusowe gniazda, huśtawki, platformy w kształcie łodzi. Kicz, ale widok na dwa jeziora w kalderze jest naprawdę imponujący.
Bliźniacze kaskady nad krystalicznym basenem – najlepsza kąpiel na północy
Banyumala Twin Waterfall, Wanagiri
Dwie szerokie, rozgałęzione kaskady spływają po zielonej ścianie do przejrzystego, chłodnego basenu. Zejście stromą ścieżką zajmuje 15 minut. Jedno z najprzyjemniejszych miejsc do kąpieli na Bali.
Górska wioska z czasów holenderskich, goździki, kawa i szlaki wodospadów
Chłodna wioska na grzbiecie górskim, z widokiem aż po morze. Plantacje goździków i kawy, stare wille kolonialne i pętla czterech wodospadów (Munduk, Melanting, Labuhan Kebo, Golden Valley) w zasięgu spaceru.
Najpiękniejszy wodospad Bali – siedem strumieni spadających z 80 metrów
Air Terjun Sekumpul, Sawan
Grupa siedmiu wodospadów w głębokiej, zielonej dolinie na północy, uważana za najpiękniejszą na wyspie. Zejście przez wioskę, plantacje i rzekę zajmuje 45 minut w każdą stronę i wymaga kondycji. Nagroda: ściana wody w scenerii, która wygląda jak z Jurassic Park.
Najłatwiej dostępny z wielkich wodospadów północy
Air Terjun Gitgit, Sukasada
Czterdziestometrowa kaskada przy głównej drodze Bedugul–Singaraja, do której prowadzi krótka, wybrukowana ścieżka między straganami. Nie tak dziki jak Sekumpul, ale bez wysiłku.
Czarna plaża, spokojne morze i delfiny o wschodzie słońca
Ciąg spokojnych wiosek nad wulkaniczną, czarną plażą północnego wybrzeża. Główna atrakcja: wypłynięcie łodzią o 6:00 na spotkanie ze stadami delfinów. Bez fal, bez tłumów, w tempie „starego Bali”.
Wąska struga w szczelinie skalnej, po drodze na Bedugul
Air Terjun Leke Leke, Antapan
Krótki spacer przez las bambusowy i mostki prowadzi do wysokiej, wąskiej strugi wody w wapiennej szczelinie. Świetny, szybki przystanek w drodze między Ubud a jeziorem Bratan.
Największy i najświętszy kompleks świątynny Bali na zboczu Agungu
Pura Agung Besakih
Ponad 20 świątyń na sześciu tarasach na wysokości 1000 m, na stoku świętego wulkanu. Główna – Pura Penataran Agung – z bramami i schodami prowadzącymi ku Agungowi. Erupcja z 1963 roku ominęła kompleks o metry, co Balijczycy uznali za znak od bogów.
Najwyższy szczyt i duchowa oś Bali – siedziba bogów
Gunung Agung
Święta góra, według której Balijczycy orientują przestrzeń: „kaja” to kierunek ku Agungowi. Ostatnia erupcja w 2017 roku zamknęła lotnisko na kilka dni. Wejście na szczyt to 6–7 godzin nocnej wspinaczki – oferowane, ale nie organizujemy go ze względów bezpieczeństwa.
Tarasy ryżowe u stóp Agungu – Ubud sprzed 30 lat
Zielona dolina z tarasami ryżowymi, tkaczkami songketu i widokiem na Agunga, bez tłumów. Ulubiona baza tych, którzy chcą spać w ciszy pól ryżowych. Stąd blisko do Besakih, Telaga Waja i wschodniego wybrzeża.
Sala sądowa dawnego królestwa z sufitem pełnym piekielnych kar
Taman Gili, Semarapura
Pawilon sprawiedliwości z XVIII wieku w dawnej stolicy najpotężniejszego królestwa Bali. Sufit w stylu Kamasan przedstawia kary czekające grzeszników w zaświatach – obrazy, które miały skłaniać oskarżonych do wyznania winy. Obok pływający pawilon Bale Kambang w stawie lotosowym.
Port na Lombok i najlepszy snorkeling z brzegu na Bali
Mały port rybacki, z którego odpływają promy na Lombok i Gili. Za wzgórzem kryje się Blue Lagoon – zatoczka z rafą, żółwiami i ławicami ryb tuż przy brzegu. Nurkowanie w Padang Bai to rafy i makro w spokojnej wodzie.
Dłuższy, szybszy i dzikszy spływ niż na Ayung – z widokiem na Agunga
Sungai Telaga Waja, Muncan
Szesnaście kilometrów rzeki klasy III–IV u stóp Agungu: więcej bystrzy, czysta woda i czterometrowy zjazd z tamy na finał. Dla tych, którym Ayung wydaje się zbyt spokojny.
Wioski rybackie, czarne plaże i ogrody koralowe na wyciągnięcie ręki
Pasmo wiosek na dalekim wschodzie, gdzie rafy zaczynają się kilka metrów od brzegu. Snorkeling przy japońskim wraku, nurkowanie w ogrodach koralowych Jemeluk, łodzie jukung o świcie i Agung na horyzoncie. Baza dla tych, którzy chcą uciec od południa.
Najsłynniejszy wrak Azji – 30 metrów od plaży, na 5–30 m głębokości
Amerykański frachtowiec storpedowany w 1942 roku i zepchnięty do morza przez erupcję Agungu w 1963. Dziś 120-metrowy wrak porośnięty koralem, pełen ławic, barrakud i żółwi, dostępny wprost z plaży – dla nurków i snorkelerów. Tu odbywa się większość kursów PADI na Bali.
Najczystsza woda Bali – ściany koralowe w parku narodowym
Pulau Menjangan, Taman Nasional Bali Barat
Bezludna wysepka w Parku Narodowym Bali Barat, otoczona pionowymi ścianami rafy z widocznością do 40 metrów. Najlepszy snorkeling i nurkowanie ścianowe na wyspie; na lądzie jelenie (menjangan), od których wzięła nazwę. Daleko od wszystkiego – i dlatego pusta.
Cicha zatoka z odbudowaną rafą Biorock i widokiem na wulkany Jawy
Spokojna wioska nad zatoką, gdzie od 2000 roku odbudowuje się rafę metodą Biorock – podwodne konstrukcje porastające koralem tuż przy plaży. Baza wypadowa na Menjangan i do parku narodowego.
Sawanna, namorzyny i ostatnie szpaki balijskie
Taman Nasional Bali Barat
Jedyny park narodowy Bali: 190 km² lasów monsunowych, sawanny i namorzynów na zachodnim krańcu wyspy. Dom szpaka balijskiego – śnieżnobiałego ptaka, którego w naturze zostało kilkaset. Treki z przewodnikiem parku, obserwacje ptaków, cisza.
Zatoka z najlepszym snorkelingiem na Penidzie i szansą na molę
Pantai Crystal Bay, Sakti
Piaszczysta zatoka między dwoma wzgórzami z wysepką pośrodku i rafą przy brzegu. Snorkeling z plaży, a od lipca do października nurkowanie z samogłowem (mola mola) – jedną z najdziwniejszych ryb oceanu. Popularne miejsce na zachód słońca.
Stacja czyszczenia mant przy klifach południowego wybrzeża
Batu Lumbung, Nusa Penida
Miejsce, gdzie manty o rozpiętości 4 metrów przypływają, by małe ryby oczyściły je z pasożytów. Snorkeling i nurkowanie z łodzi – manty widać niemal codziennie, przez cały rok. Jedno z najbardziej wzruszających spotkań z naturą na Bali.
Skaliste wysepki rozsypane po turkusowym morzu
Kepulauan Seribu / Raja Lima, Pejukutan
Platforma na krawędzi klifu obok domku Molenteng, z której widać archipelag skalistych wysepek rozrzuconych po morzu – „Raja Lima”, pięciu królów. Jeden z najbardziej dramatycznych widoków na całej Penidzie.
Mała siostra Penidy: plantacje wodorostów, Dream Beach i rozbryzgi Devil’s Tear
Wyspa 30 minut promem z Sanur, którą objeżdża się skuterem w godzinę. Namorzyny, farmy wodorostów, Dream Beach i Devil’s Tear – klif, o który fale rozbijają się w fontanny wysokie na kilkanaście metrów. Żółty most prowadzi na sąsiednią Nusa Ceningan.
Główna przystań Nusa Penida – tu zaczyna się objazd wyspy
Pelabuhan Toya Pakeh, Nusa Penida
Wioska portowa na północno-zachodnim brzegu, gdzie przybijają promy z Sanur. Kierowcy, wypożyczalnie skuterów i pierwsze warungi. Ograniczona sieć dróg i ich stan sprawiają, że po wyspie najbezpieczniej poruszać się autem z lokalnym kierowcą.
Największa z trzech wysp Gili: bez aut, ze snorkelingiem z plaży i nocnym życiem
Gili Trawangan, Lombok Utara
Trzy koralowe wysepki u brzegów Lombok, godzinę–dwie fast boatem z Padang Bai lub Sanur. Na Trawangan nie ma samochodów ani skuterów – tylko rowery i konne dorożki (cidomo). Wschodni brzeg to główna ulica z barami, szkołami nurkowania i targiem nocnym; zachodni – cisza i zachody słońca nad Agungiem po drugiej stronie cieśniny. Wyspę obchodzi się pieszo w dwie godziny.
Huśtawki w morzu i słońce zachodzące za Agungiem
Ombak Sunset swing, Gili Trawangan
Zachodni brzeg Trawangan to kilometr plaży z barami i drewnianymi huśtawkami wbitymi w płyciznę – najczęściej fotografowane miejsce na Gili. Przy odpływie huśtawki stoją na suchym piasku, przy przypływie po pas w wodzie. W tle Bali i stożek Agungu, czasem z Baturem obok.
Krąg 48 postaci na dnie morza, 50 metrów od plaży
Nest by Jason deCaires Taylor, Gili Meno
Instalacja brytyjskiego rzeźbiarza Jasona deCaires Taylora z 2017 roku: 48 ludzkich figur ustawionych w krąg na czterech metrach głębokości przy zachodnim brzegu Meno. Betonowe postacie zarastają koralem i stały się sztuczną rafą pełną ryb. Widać je z powierzchni w masce; przy dobrej widoczności nie trzeba nurkować.
Najspokojniejsza z Gili i żółwie zielone pasące się tuż przy brzegu
Turtle Point, wschodni brzeg Gili Meno
Meno to środkowa, najmniejsza i najcichsza wyspa: kilkuset mieszkańców, słone jezioro pośrodku i plaże, na których czasem nie ma nikogo. Przy północno-wschodnim brzegu żółwie zielone i szylkretowe pasą się na trawie morskiej kilkanaście metrów od piasku – najpewniejsze miejsce na Gili, żeby je zobaczyć. Wokół wyspy prowadzi ścieżka; obejście zajmuje półtorej godziny.
Złoty środek między imprezową Trawangan a pustą Meno
Gili Air, Lombok Utara
Najbliższa Lombok z trzech wysp, z widokiem na Rinjani od wschodu. Jest tu wioska z prawdziwym życiem, kawiarnie, szkoły jogi i nurkowania, a wieczorem plażowe bary bez dyskotek. Snorkeling z plaży na wschodnim brzegu, zachody słońca po zachodniej stronie – wszystko w zasięgu 20 minut pieszo.
Publiczne łodzie na Gili za grosze – brama od strony Lombok
Pelabuhan Bangsal, Pemenang
Mały port na północno-zachodnim brzegu Lombok, 15 minut łodzią od Gili Air i 30 od Trawangan. Stąd odpływają tanie łodzie publiczne (ruszają, gdy zbierze się komplet ok. 20 osób) i szybkie łodzie czarterowe. Dobre połączenie, jeśli łączysz Gili z Rinjani lub lotniskiem na Lombok zamiast wracać na Bali.